۱۴۰۳ 1بیدل دهلوی.۶۴:۱۳۴۱ ، 2بیدل دهلوی.۱۶۶:۱۳۴۱ ، 3خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۰۴:۱. 4عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۱۳:۱. 5مخدوم ،۱۳۴۷ ،ج.۲۴۳:۱. 6بیدل دهلوی.۱۱:۱۳۴۱ ، 7بیدل دهلوی.۶۳-۶۱:۱۳۴۱ ، 8بیدل دهلوی.۱۱۶:۱۳۴۱ ، 9بیدل دهلوی.۹۷:۱۳۴۱ ، 10بیدل دهلوی.۱۰۸:۱۳۴۱ ، 11عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۴۲-۳۶:۱. 12خلیلی ،۱۳۳۴ ،ج.۲۳:۱. 13بیدل دهلوی.۶۶:۱۳۴۱ ، 14بیدل دهلوی.۱۵۷:۱۳۴۱ ، 15آزاد بگرامی۱۳۲۸ ،ق ،ج.۱۴۹:۱. 16عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج۶۹-۶۶:۱.؛ بیدل دهلوی ،۱۳۴۱ ،ج.۲۳۷:۱. 17خلیل۱۹۷۸ ،م ،.ج.۲۵:۱. 18عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۸۵:۱. 19عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۹۲:۱. 20بیدل دهلوی.۱۶۶-۱۶۵:۱۳۴۱ ، 21بیدل دهلوی ،۱۳۷۶ ،ج.۲۲۱-۲۲۰:۱. 22عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۹۳:۱. 23خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۱۱:۱. 24خلیلی ،۱۳۳۴ ،ج.۷۹-۷۸:۱. 25بیدل دهلوی ،۱۳۴۱ ،ج ۷۰:۱.و ۱۱۶؛ خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۱۸:۱. 26خلیلی ،۱۳۳۴ ،ج.۷۹-۷۸:۱. 27ابن عربی.۱۳۸۶ ، 28ضیایی.۱۳۸۷ ، 29خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج۱. 30خلیل۱۹۷۸ ،م ،.ج.۲۶:۱. 31بیدل دهلوی ،۱۳۴۱ ،ج ۱۶:۱.و ۳۷و .۱۶۹ 32در این مورد بنگرید به:وکیلی ۱۳۸۱ ،و وکیلی.۱۳۹۵ ، 33خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۱۳-۱۱۲:۱. 34خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۱۷:۱. 35خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج.۱۱۹:۱. 36صالحالدین سلجوقی چنین حدسی را دربارهی رباعیهای بیدل مطرح کرده (سلجوقی ،۱۳۴۳ ،ج ،)۵۰۷:۱.اما به ۱۰۸۰ق) سروده شده و ۳۷۰۰بیت دارد و داستانی است عرفانی دربارهی سرگذشت و سرنوشت روح انسان. ۱۳۰۰بیت سرود .در کنار اینها منظومهی بزرگی به اسم «عرفان» هم سروده در وزن «حدیقهالحقیقه» که یازده 37عبدالغنی ،۱۳۴۱ ،ج.۱۶۹:۱. 38خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج۱۱۴:۱.؛ هادی ،۱۳۷۶ ،ج.۵۵-۵۲:۱. 39سلجوقی ،۱۳۴۳ ،ج.۸۷:۱. 40خوشگو۱۹۵۹ ،م ،.ج۱۲۱:۱.؛ خلیل۱۹۷۸ ،م ،.ج۲۶:۱.؛ شفیعی کدکنی.۲۱:۱۳۶۶ ، 41مؤتمن ،۱۳۳۹ ،ج.۲۶-۲۵:۱ 42کرمی.۲۰-۱:۱۳۸۹ ، 43زنر:۱۳۸۴ ،فصل دوم. 45هفتهات ،هات ،۴۲بند .۶ 46هفتهات ،هات ،۴۲بند .۱ 47هجویری ،۱۳۵۸ ،ج.۱۷۸-۱۷۹:۱. ۲۵بند ده بیتی دارد و وزن آن مانند شعرهای عراقی بحر خفیف مسدس مخبون محذوف است و مضمونش 48اوحدی مراغهای.۲۷۷:۱۳۴۰ ، 49خواجوی کرمانی.۴۸۰:۱۳۷۴ ، ۲۰۰بیت عبور می‌کنند .یعنی شعر بیدل سه برابر طولانی ترین ترجیع بندهای موجود بلندا دارد و خواهیم دید ۲۰دشواریهای شناخت و نقشهبرداری از راه را شرح می‌دهد. ۳۳انسان را تجلی یگانه و اصلی امر قدسی می‌داند .در نهایت بند ۳۴را داریم که خاتمهی سخن است و ۶۰۴ ۵۶ ۷ ما صوفی صفهی صفاییم عطار نیشابوری۶۰۰ /۴۶۰۰ ۱-خ۶۱۸ /ق ۷۳۸ ۶۹ ۶ کی باشد از این نشیب نمناک عطار نیشابوری۶۰۰ /۴۶۰۰ ۲-خ۶۱۸ /ق ۶۲۰ ۴۲ ۳ زاین دودناک خانه گشادند روزنی ۶۵۲ /۴۶۵۲خ۶۷۲ /ق موالنای بلخی ۷۱۵ ۶۰ ۸ که به غیر از تو در جهان کس نیست فخرالدین عراقی۶۶۸ /۴۶۶۸ \-خ۶۸۸ /ق ۱۳۹۱ ۱۱۷ ۱۱ که همه اوست هر چه هست یقین فخرالدین عراقی۶۶۸ /۴۶۶۸ \-خ۶۸۸ /ق ۱۲۷۷ ۱۱۶ ۸ می‌بین رخ جان فزای ساقی فخرالدین عراقی۶۶۸ /۴۶۶۸ \-خ۶۸۸ /ق ۸۱۱ ۷۱ ۷ در سیر و سلوک گرم رو باش ۷۰۰ /۴۷۰۰خ۷۲۱ /ق حکیم نزاری ۱۳۴۲ ۱۰۷ ۹ کانچه دل اندر طلبش می‌شتافت اوحدی مراغهای۷۱۶ /۴۷۱۶ \-خ۷۳۸ /ق ۲۵۷۰ ۲۲۹ ۲۱ من و آن دلبر خراباتی اوحدی مراغهای۷۱۶ /۴۷۱۶ \-خ۷۳۸ /ق ۱۰۵۳ ۱۰۰ ۱۰ که جهان صورت است و معنی دوست ۷۳۰ /۴۷۳۰خ۷۵۲ /ق خواجوی ۶۰۸ ۵۶ ۷ با مغان بادهی مغانه خوریم ۷۴۸ /۴۷۴۸خ۷۷۱ /ق عبید زاکانی ۱۲۳۲ ۱۱۰ ۱۱ زاهدان از کجا و ما ز کجا ۷۵۵ /۴۷۵۵خ۷۷۸ /ق سلمان ساوجی ۶۲۴ ۴۸ ۷ جهان ملک خاتون حدود ۷۶۰ /۴۷۶۰خ /در کوی تو طالب وصالم ۸۸۷ ۷۲ ۹ فضل احد آن خدای یکتا ۷۸۳ /۴۷۸۳خ۸۰۷ /ق نسیمی ۱۲۹۵ ۱۲۳ ۱۱ گنجی که طلسم اوست عالم ۷۸۵ /۴۷۸۵خ۸۰۹ /ق شمس مغربی۱- ۳۵۲۶ ۳۱۹ ۱۰ که جز او نیست در سرای وجود ۷۸۵ /۴۷۸۵خ۸۰۹ /ق شمس مغربی۲- ۹۶۹ ۸۵ ۹ که سراسر جهان و هرچه در اوست نعمتاهلل ۸۱۰ /۴۸۱۰خ۸۳۴ /ق شاه ۵۵۴ ۵۰ ۶ جامی و شراب و رند و ساقی نعمتاهلل ۸۱۰ /۴۸۱۰خ۸۳۴ /ق شاه ۴۸۱ ۴۲ ۵ که همه ظاهرند و باطن یار نعمتاهلل ۸۱۰ /۴۸۱۰خ۸۳۴ /ق شاه ۱۰۲۰ ۹۲ ۹ که جهان صورتست و معنی یار ۸۱۶ /۴۸۱۶خ حسین خوارزمی ۱۶۰۵ ۱۲۸ ۸ تویی اصل همه پنهان و پیدا ۸۱۲ /۴۸۱۲خ۸۳۲ /ق قاسم انوار ۱۹۶۳ ۱۷۳ ۲۹ چند پرسی ز قطره و دریا شاه داعی شیرازی ۸۳۰ /۴۸۳۰خ ۱۲۰۰ شیرازی۲- ۳۳۹ ۳۰ ۵ هرچه خواهی بگو ها یا هو داعی ۸۳۰ /۴۸۳۰خ شاه ۸۵۰ شیرازی۴- ۵۴۰ شیرازی۵- ۸۷۰ شیرازی۶- ۵۶۰ شیرازی۷- ۸۴۹ ۸۰ ۷ خیز تا چنگ در چغانه زنیم ۸۴۹ /۴۸۴۹خ۸۷۵ /ق ابنحسام خوسفی ۱۱۳۶ ۱۰۰ ۱۰ که می عشق را تویی ساقی ۸۷۱ /۴۸۷۱خ۸۹۸ /ق شیخ جامی ۱۰۹۴ ۱۰۰ ۱۰ هر چه در کارگاه امکانست ۸۹۵ /۴۸۹۵خ۹۲۲ /ق بابا فغانی شیرازی ۶۳۸ ۵۵ ۷ هر چه غیر از تو هست ساقی هیچ ۹۱۴ /۴۹۱۴خ۹۴۲ /ق اهلی شیرازی ۲۰۲۳ ۱۸۰ ۱۸ که عالم چون تن و جان جهان اوست ۹۴۰ /۴۹۴۰خ اسیری لاهیجی ۸۰۲ ۵۷ ۷ ما گوشه نشینان خرابات الستیم ۹۶۱ /۴۹۶۱خ۹۹۱ /ق وحشی بافقی ۷۶۴۴ ۷۲۸ ۳۴ ۱۱۲۰خ /که جهان نیست جز تجلّیِ دوست /۵۱۲۰ بیدل دهلوی ۱۰۶۰ ۹۲ ۵ ۱۱۶۳خ /که یکی هست و هیچ نیست جز او /۵۱۶۳ هاتف اصفهانی ۱۱۹۸ق ۵۷۳ ۵۶ ۷ ۱۱۷۶خ /در کعبه و سومنات مائیم /۵۱۷۶ نورعلیشاه۲- ۵۷۰ ۵۵ ۷ ۱۱۷۶خ /که همه فانیاند و باقی یار /۵۱۷۶ نورعلیشاه۳- ۵۷۸ ۵۴ ۷ ۱۱۷۶خ /که همه صورتند معنی او /۵۱۷۶ نورعلیشاه۴- ۳۰۶۰ ۲۶۹ ۱۹ ۱۲۷۷خ /که در اشیاء ظهور اوست عیان /۵۲۷۷ صفی علیشاه۱- ۱۹۹۵ ۹۶ ۴ ۱۲۷۷خ /که حقیقت به ملک هستی شاه /۵۲۷۷ صفی علیشاه۲- ۱۹۸۰ ۱۹۳ ۸ ۱۲۸۳خ /ترکیب بند:از خویش بجه ز بند هستی /۵۲۸۳ صفای اصفهانی ۷۵۰ ۶۴ ۴ ۱۲۸۷خ /که همه هرچه بود و هست توئی حبیب /۵۲۸۷ می‌رزا ۹۲۱ ۸۴ ۷ که بنای وجود را بانی ۱۳۴۹ /۵۳۴۹خ صغیر اصفهانی۱- ۵۸۵ ۵۵ ۵ در مذهب عارفان آگاه ۱۳۴۹ /۵۳۴۹خ صغیر اصفهانی۲- 50عراقی ،بیتا.۲۹۵: 51عراقی ،بیتا.۲۹۸: 52در ثبت های دیوان شمس مغربی چند غلط امالیی وجود دارد که در اینجا اصالحش کرده ام .یکی همین مصراع که 53عینالقضات همدانی ،۱۳۵۰ ،ج:۲.نامهی ،۹۳بند .۴ 54طیلسان نام نوعی جامه است که روپوشی بوده شبیه به شنلی کالهدار و بی آستین .در اصل جامهی زرتشتیان بوده 55ابن سینا۱۳۶۸ ،؛ .۱۳۸۳ 56یکی از معناهای «مدام» بارانی است که پیوسته ببارد و این را همچون استعارهای برای شراب هم به کار می‌گرفتهاند. 58در دستگاه نظری زروان « َجم» سرواژهایست برای مفهوم «جفت متضاد معنایی» 59عینالقضات همدانی.۱۸۷:۱۳۴۱ ، 60عینالقضات همدانی.۱۸۶:۱۳۴۱ ، 61هفتهات ،هات ،۳۸بند .۴ 63گاهان ،هات ،۵۰بند ۶و .۷ 64مهریشت ،کردهی ،۱۷بند .۶۷ 65یسنه ،هات ،۹بند .۲۶ 66زمیاد یشت ،کردهی ششم ،بند ..۴۴-۴۳ 67اوستا ،۱۳۷۴ ،ج ۷۳:۱.و .۱۴۲ ۷۳که دوقطبی جنسی تند و تیزی هم می‌ان مردانگی سالک و زنانگی گیتی برقرار کرده ،چنین می‌گوید: 68هجویری.۴۸۷:۱۳۸۴ ، 69وکیلی.۱۴۰۱ ، 70غزالی.۱۴:۱۳۵۶ ، 71انصاری:۱۳۶۳ ،میدان .۵۸ 72انصاری:۱۳۶۳ ،میدان ..۵۹ 73هجویری:۱۳۸۴ ،باب مالمت ،بخش .۱ 74کتاب ناحوم ،باب ،۱آیهی .۲ 75سفر خروج ،باب ،۳۴آیهی .۱۴ 76سفر آفرینش ،باب ،۲۶آیهی ۱۴؛ باب ،۳۰آیهی ۱؛ باب ،۳۷آیهی ۱۱؛ مزامیر ،باب ،۳۷آیهی ۱؛ باب ،۷۳آیهی ۳؛ باب ،۱۰۶آیهی ۱۶؛ کتاب حزقیال ،باب ،۳۱آیهی .۹ 77قشیری:۱۳۹۹ ،باب .۳۸ 78سنایی غزنوی:۱۳۶۰ ،غزل .۴۱۰ ۳.۹تخم بشکست و ریشه صورت بست ریشه بالید و گلسِتان گردید ۳.۱۰دش ِ 79هفتهات ،هات ،۴۱بند .۲ 80هفتهات ،هات ،۴۱بند .۳ 81هفتهات ،هات ،۴۱بند ۷؛ هات ،۴۰بند .۲ 82عالیخانی.۹۲-۹۱:۱۴۰۰ ، 83سهروردی ،۱۳۵۵ ،ج.۱۲۸:۲. ۳.۹تخم بشکست و ریشه صورت بست ریشه بالید و گلسِتان گردید ۳.۱۰دش ِ 84هفتهات ،هات ،۳۵بند .۶ ۳۸۹خ۴۰۱ /ق) در «نوادر» نوشت «شطرنج معتزلی است و قائل به قدرت و اختیار ،و \[بازی تخته\] نرد مجَبری 85راغب اصفهانی.۱۸۳:۱۳۹۶ ، 86گاهان ،هات ،۲۹بند .۸ ۴.۴عصم ِ ۴.۱۳سرِّ حیرت به گوشِ کوه که گفت؟ کز جگر خون چکید خارا را؟ ۴.۴عصم ِ ۶۰۹ق) می‌بینیم که نگرشی کامال متفاوت با بیدل داشته و می‌گوید: 87در دیوان اثیرالدین به این شکل ثبت شده ولی احتمال شکل اصلیاش «رفاقه کرده» بوده ،یعنی «رفاقت ایجاد کرده /متحد ساخته». ۴.۱۳سرِّ حیرت به گوشِ کوه که گفت؟ کز جگر خون چکید خارا را؟ 88دربارهی پیکربندی مفهوم تجلی امر قدسی بنگرید به کتابم«:دیدار حق» (وکیلی)۱۴۰۱ ، 89حالج.۱۱۱:۱۳۷۹ ، 90دیلمی۱۹۶۲ ،م.۴۴: 91موالنای بلخی ،مثنوی معنوی ،دفتر اول ،بخش .۲۵ 92موالنای بلخی ،مثنوی معنوی ،دفتر چهارم ،بخش .۱۲۷ 93موالنای بلخی ،فیه مافیه ،فصل .۱۵ 94حسینی هروی:۱۳۷۱ ،بخش .۲۷ 95حسینی هروی:۱۳۷۱ ،بخش .۳۷ 96حسینی هروی:۱۳۷۱ ،بخش .۲۸ 99انجیل لوقا ،باب ،۱۵آیات .۱۷-۱۱ 100ابوالخیر:۱۳۷۶: ،رباعی .۵۶۶ 101ابوالخیر:۱۳۷۶: ،رباعی .۶۵۱ 102ابوالخیر:۱۳۷۶: ،رباعی .۳۶۳ 103ابوالخیر:۱۳۷۶: ،رباعی .۳۶۳ 104اخسیکتی:۱۳۹۸ ،قصیدهی .۱ 105اخسیکتی:۱۳۹۸ ،قصیدهی .۲۶ 106اخسیکتی:۱۳۹۸ ،قصیدهی .۷۹ 107اخسیکتی:۱۳۹۸ ،قطعهی .۱۴ 108اخسیکتی:۱۳۹۸ ،قصیدهی .۱۴ 109غزالی.۱۵:۱۳۶۳ ، ۸۱۲خ۸۳۲ /ق) ترجیع بندش را چنین آغاز می‌کند: 110این کلمه در همهی نشرهای آثار انوار به همین شکل آمده .اما ساذج نام نوعی گیاه آبی شبیه نبلوفر است که خواص 111بهائی:۱۳۸۵ ،بخش .۳ 112بهائی:۱۳۸۵ ،بخش .۱۲ 113بهائی:۱۳۹۳ ،دفتر دوم ،بخش دوم ،بند .۷۹ 114اینجا صفی علیشاه بازی زیبایی با کلمهی عری کرده و ایهامی معنادار آفریده است .چون عُری کوتاه شدهی عریان ۵.۱۴رفع ظلمت ،حضورِ خورشید است نور باقی است چون نمانَد نار 115گاهان ،هات ،۴۳بند .۵ 116عالیخانی.۸۳:۱۴۰۰ ، ۵.۱۴رفع ظلمت ،حضورِ خورشید است نور باقی است چون نمانَد نار 117غزالی.۲۱-۱۸:۱۳۶۳، 118سورهی اسراء ،آیهی .۸۱ 119سورهی حج ،آیهی .۶۲ 120مثال:سورهی احقاف ،آیهی .۳ 121سورهی انعام ،آیهی .۷۳ 122سورهی بقره ،آیهی .۴۲ 123سورهی حج ،آیهی .۶۲ 124سورهی معارج ،آیهی .۲۴ 125سورهی اعراف ،آیهی .۱۸۱ ۲۲۰بار) و صائب تبریزی (بیش از ۵۱۰بار) مقایسهاش کرد .این را باید در نظر داشت که در کل کلمهی حق ۶.۵ای خوش آن کس که سرمهی بینش از خطِ یار ،در نظر دارد ۶.۸نفسِ انسان ،در این چمن نخلیست کز نفَس ارّهها به سر دارد ۶.۵ای خوش آن کس که سرمهی بینش از خطِ یار ،در نظر دارد ۶.۸نفسِ انسان ،در این چمن نخلیست کز نفَس ارّهها به سر دارد 128سورهی بقره ،آیهی ۷۳و .۲۴۲ 129سورهی رعد ،آیهی ۴؛ سورهی نحل ،آیهی .۱۲ 130مثال «افال تعقلون» (بقره )44:را مهدى الهى قمشهاى به «چرا در آن اندیشه و تعقل نمىکنید» برگردانده و 131طباطبایی۱۹۹۷ ،م ،.ج.۴۰۴:۱. 132طباطبایی۱۹۹۷ ،م ،.ج.۲۵۱:۲. 133طباطبایی۱۹۹۷ ،م ،.ج۲۵۴:۲.؛ ج۱۵۷:۵.؛ ج ۱۸۲:۱۶.و ۲۵۵؛ ج.۳۶۹:۱۹ . 134مصطفوی:۱۳۶۰ ،مدخل عقل. 135مجلسی۱۴۰۳ ،ق ،ج:۱.باب ،۴روایت .۸ 136فارابی۱۹۳۸ ،م.۳۱:. 137فارابی۱۹۳۸ ،م.۱۶-۱۵:. 138ابن سینا:۱۳۹۱ ،طبیعیات ،کتاب .۶ 139ابن سینا:۱۳۹۱ ،طبیعیات ،کتاب ،۶فصل ،۵مقاله ،۵ 140حکیمی:۱۳۹۱ ، 141در این مورد بنگرید به مقالهام دربارهی رمزپردازی زبانهای ایرانی بر اساس نماد پرندگان (وکیلی.)۱۳۹۴ ، 142بنیهاشمی.۵۲-۲۹:۱۳۹۷ ، 143آرزو.۲۴۲-۲۴۱:۱۳۸۳ ، 144اوستا ،۱۳۷۴ ،ج.۱۸-۱۷:۱. 145عالیخانی.۱۳۰:۱۴۰۰ ، 146گاهان ،هات ،۳۱بند .۴ 147گاهان ،هات ،۳۰بند .۹ ۲۹وقتی گاو از دیوپرستان شکایت می‌کند ،می گوید زرتشت مردی ناتوان است و شهریاری که قدرتمند باشد 149گاهان ،هات ،۲۹بند .۹ 150گاهان ،هات ،۴۶بند .۲ 151گاهان ،هات ،۲۹بند .۱۰ 152گاهان ،هات ،۲۸بند .۳ 153گاهان ،هات ،۳۱بند .۱۶ 154هجویری:۱۳۸۴ ،بخش .۳۲ 155انصاری:۱۳۶۲ ،بخش .۴۴ 156وطواط:۱۳۹۸ ،قصیدهی .۱۳۶ 157هجویری:۱۳۸۴ ،بخش .۳۲ 158هجویری:۱۳۸۴ ،بخش .۳۴ 159عینالقضات:۱۳۶۰ ،فصل .۶۷ 160میبدی:۱۳۶۱ ،سوره فاتحه.۳ ،۱ ، 161میبدی:۱۳۶۱ ،سوره اعراف.۱۳ ،۷ ، 162انصاری:۱۴۰۱ ،میدان .۷۰ 163انصاری:۱۳۸۶ ،بخش .۱۱۰ 164میبدی:۱۳۶۱ ،سوره احقاف.۲ ،۴۶ ، 165انصاری:۱۳۵۵ ،بخش .۲۸ 166بلخی:۱۳۹۴ ،مقام هشتم. 167قشیری:۱۳۹۹ ،باب ،۳بخش .۵ 168قشیری:۱۳۹۹ ،باب ،۳بخش .۵ 169میبدی:۱۳۶۱ ،سوره ابراهیم.۲ ،۱۴ ، 170عطار نیشابوری:۱۳۹۵ ،غزل .۸۲۱ 171عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،ب):بخش .۸ ،۵ 172عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،الف):بخش .۵۱ 173عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،الف):بخش .۵۲ 174عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،الف):بخش .۷۳ 175عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،الف):بخش .۷۷ 176عطار نیشابوری( ۱۴۰۰ ،الف):بخش .۸۴ 177تبریزی.۱۳۶۲ ، 178حزین لاهیجی.۱۶۵:۱۳۸۷۵ ، ۷.۱۸هریک از نسخهی حقیق ِ ۷.۱۸هر یک از نسخهی حقیق ِ 179گاهان ،هات ،۴۶بندهای .۱۲ 180گاهان ،هات ،۴۶بندهای .۱۴ 181عالیخانی.۳۹:۱۴۰۰ ، 182عالیخانی.۳۹:۱۴۰۰ ، 183گاهان ،هات ،۴۶بندهای .۱۷-۱۲ ۴۹دیوانش چنین بیتی دارد: ۷.۱۸هر یک از نسخهی حقیق ِ 185اسیری لاهیجی.۱۳۶۸ ، ۹۸۴م ).و ابن هیثم (سال ۴۰۰ /۴۴۰۰خ۱۰۲۰ /م ).نسبت به همتایان اروپایی خود (نیوتون) پانصد سال تقدم 191عالیخانی.۲۵:۱۴۰۰ ، 192گاهان ،هات ،۳۴بند ۱۰؛ هات ،۳۱بند ۱۲؛ هات ،۴۷بند .۳ 193گاهان ،هات ،۳۴بند .۹ 194بنگرید به فصل «آینه» در کتاب «حامعهشناسی تاریخی مکان ایرانی».